Borç yapısı analizi nedir?

Şirketin bütün borçlarının altı başlıkta (namus, ticari, finansal, leasing, personel, kamu) gruplanması ve her alacaklı grubunun beklenen davranışına göre ödeme sırasının kurulmasıdır. Konkordato veya yapılandırma kararı bu analiz yapılmadan verilmez.

Namus borcu ne demektir?

Ticari ilişkiden değil kişisel itibardan doğan borçtur: üçüncü şahıs ipotekleri, hatır çekleri ve elden alınan nakit. Bilançoda görünmez, ama patronu en çok yoran ve ödeme sırasını en çok bozan borçtur.

Hangi alacaklı en hızlı harekete geçer?

Banka bağlantısı olmayan faktoring şirketleri ve sorunlu alacak politikası proaktif olan bankalar en hızlı ihtiyati haciz ve ipotek aksiyonuna gider; yeni ticari ilişkiden doğan alacaklı ise kandırıldığını düşünerek en agresif tutumu sergiler.

Mizandan alacaklının tutumu okunabilir mi?

Evet. Bir alacaklının dönem sonu bakiyesi, dönemde ona yapılan ödemelerin yüzde 35'ini aşıyorsa o borç gecikmiştir; alım hareketi var ama hiç ödeme yoksa yeni ve hiç ödenmemiş bir alacaklıdır. Bu iki işaret alacaklının sabrının ne kadar kaldığını söyler.

Borç yapısı analizi: altı borç başlığı ve alacaklının davranış modeli

Q: Finans kuruluşu borcu için konkordatoya girilir mi?

Teminatlı finansal borçlar genel olarak konkordato hükümlerine tabi değildir; yalnız banka borcu yüzünden konkordatoya girmek en sık görülen stratejik hatalardan biridir. Bu durumda finansal yeniden yapılandırma önce değerlendirilir.

Özkan Demir

28 Eki

3 dakikada okunur

Borcun tutarı kadar kime olduğu da önemlidir. Aynı 10 milyon lira, uzun yıllardır çalıştığınız tedarikçiye borçsa zaman tanır; altı ay önce tanıştığınız tedarikçiye borçsa ihtiyati hacze döner. Bu model ilk kez Aralık 2018'de yayımlandı; o günden bu yana yüzlerce alacaklı görüşmesinde sınandı. Son güncelleme: 28 Ekim 2026.

Altı borç başlığı

1. Namus borçları

Ticaretle değil kişisel itibarla alınmış borçlar: kayınpederin evine konan ipotek, dostun verdiği hatır çeki, maaş günü elden alınan nakit. Mizanda görünmez. Alacaklısı hukukla değil yüzle baskı kurar; bayram sofrasında karşınıza oturur. Patronu en çok yoran borç budur ve ödeme sırasını en çok bu borç bozar.

2. Ticari borçlar

Cari hesap ve çek-senet borçları; dört alt gruba ayrılır ve dördü dört ayrı davranır.

Uzun ticari ilişki: yıllarca sizden kâr etmiştir; "kazanınca ödersin" diyebilen tek gruptur.
Yeni ticari ilişki: son aylarda, eski tedarikçiler çek almayı kesince başlanan ilişki. Alacaklı kandırıldığını hisseder, namus borcu alacaklısı gibi davranır; en agresif ticari alacaklıdır.
Hizmet erbabı: servis, yemek, nakliye, mali müşavirlik. Tutar küçüktür, ama giderleri nakit olduğu için tahsil edemeyince hizmeti keser; servis gelmez, yemek gelmez, nakliye durur, faaliyet durur.
Kurumsal şirket: önce pazarlama departmanı kişisel ilişkiyi zorlar; sonra dosya hukuk departmanına geçer ve en sert tutum gelir.

3. Finansal borçlar

Banka yan kuruluşu faktoring: kurumsal refleks; süreci hukuk departmanına bırakır, bildirim ve tebligatla ilerler.
Bağımsız faktoring: serbest piyasa aktörü; ihtiyati hacze ve teminattaki çeklerin cirantalarına en hızlı giden gruptur.
Proaktif banka: 90 günlük hesap kat süresini beklemeden kredileri kat eder, üçüncü şahıs ipoteklerine ve teminattaki müşteri çeklerine yönelir. Bu, patronu namus borcunu ödemeye koşturur ve kısıtlı nakit işletmenin varlığını tehlikeye sokacak şekilde oraya akar.
Sakin banka: 90 günü bekler; şube müdürü eliyle yapılandırmaya açıktır; vefa akdinde değer tespitinin yaklaşık yüzde 60'ı seviyesinde muhafazakâr davranır.

4. Leasing borçları

Malın mülkiyeti leasing şirketindedir; konkordatonun dışındadır. Taksit aksarsa mal geri alınır. Faaliyeti taşıyan bir makineyse hayati nakit akışında yeri ayrılır.

5. Personel borçları

İİK 206 kapsamında konkordato dışındadır. Ödeme aksarsa işletme bütünlüğü ve çalışanların güveni gider; hayati nakit akışının ikinci satırıdır.

6. Kamu borçları

Vergi ve SGK konkordato dışındadır; banka hesabına doğrudan haciz yetkisi olan kurumlardır. Tedbir kararları her defasında ilgili kuruma teslim edilir; kamu borcu kredi gibi kullanılmaz.

Alacaklının davranış merdiveni

Ödeme sırasını borcun büyüklüğü değil, alacaklının tutumu belirler. En hızlı ve en sert olandan en sabırlı olana: namus borcu alacaklısı, yeni ticari ilişki, bağımsız faktoring ve proaktif banka, hizmet erbabı, kurumsal şirket, uzun ilişkili tedarikçi.

Mizandan alacaklıyı okumak: yüzde 35 kuralı

Pasif hesapların alt hesaplarına bakılır: her alacaklının dönem içindeki alımı, ödemesi ve bakiyesi. Bakiye, dönemde yapılan ödemelerin yüzde 35'ini aşıyorsa o borç gecikmiştir. Alım var, tek kuruş ödeme yoksa o alacaklı yeni çalışılan ve hiç ödenmemiş caridir. Mizan yalnız bakiyeyi değil, alacaklının sabrının ne kadar kaldığını da söyler. Gerçek bir vakada 93 alacaklının 48'ine hiç ödeme yapılmamıştı; düzenli ödenen borç toplamın yüzde 3,5'iydi.

Dağıtım anahtarı: hayati nakit akışı nasıl kurulur

Namus borçları: hukuk dışı; konkordato dışı; ödeme takvimi kişisel itibarı koruyacak şekilde ayrıca kurulur.
Ticari borçlar: konkordato hukukuna tabi; oylamada belirleyici; vade 24 aya kadar, faiz uzlaşmayla.
Finansal borçlar: teminatlıysa konkordato dışı; finansal yeniden yapılandırma öncelikli yol.
Leasing: konkordato dışı; 60 gün aksama malın geri alınması demektir.
Personel: konkordato dışı; aksatılmaz.
Kamu: konkordato dışı; tedbir kararı tebliği ve yapılandırma takvimi.

Konkordato kararından önce

Borç yapısı ayrıştırılmadan konkordato kararı verilemez. Teminatlı banka borcu yüzünden konkordatoya girmek en sık görülen stratejik hatadır; konkordatoda faizler durmaz; karşılıksız çek riski şirketi değil imzalayanı hedef alır. Bu yüzden ilk iş borcu tanımak, ikinci iş alacaklıyı tanımak, üçüncü iş kasaya giren ilk liranın kime gideceğini yazmaktır.

Bu model, yönetim danışmanlarına verdiğim işletme doktorluğu eğitiminde gerçek bir şirketin mizanı üzerinde uygulanmıştır. Krizin genel resmi için webinar: https://youtu.be/_euU_GZ52G4